Streaming van luisterboeken
Uit onafhankelijk onderzoek van Verian in opdracht van de Auteursbond en Stichting Lira, blijkt dat auteurs en vertalers vaak nauwelijks verdienen aan het streamen van hun luisterboeken en bovendien onvoldoende inzicht krijgen in de inkomsten. De Auteursbond en Lira slaan daarom alarm en nodigen betrokken partijen uit voor overleg op korte termijn. Makers moeten zo snel mogelijk eerlijk kunnen delen in het succes van hun werk.
Beeld: Aiony Haust / Unsplash
Uitgevers erkennen probleem
In een eerste reactie erkennen uitgevers dat auteurs en vertalers weinig verdienen aan luisterboekabonnementen en dat uitgevers beter moeten uitleggen hoe inkomsten uit abonnementsdiensten tot stand komen. De brancheorganisatie GAU (Groep Algemene Uitgevers) laat nu eigen onderzoek uitvoeren naar de omvang en verdeling van de inkomsten.
Commerciële streaming: een snelgroeiende markt
De markt voor luisterboeken groeide de afgelopen jaren sterk. KVB Boekwerk berichtte dat 29% van de Nederlanders van 14 jaar en ouder, ongeveer 4,5 miljoen mensen, weleens een luisterboek gebruikt en het einde van die groei is nog niet in zicht. Het Centraal Boekhuis spreekt al jarenlang van een stijgende omzet uit abonnementen voor luisterboeken; in 2025 met maar liefst 27,9%.
Storytel, na Spotify het meest gebruikte platform voor luisterboeken, realiseerde in 2023 al een omzet in Nederland van €23,5 miljoen en nam recent Uitgeverij Overamstel over.
De Online Bibliotheek: uitblijvende betalingen aan auteurs
Door de Online Bibliotheek werden in 2024 ruim 2,6 miljoen luisterboeken uitgeleend. Toch gaf 45% van de schrijvers en maar liefst 78% van de vertalers in het Verian-onderzoek aan over 2024 géén vergoeding te hebben ontvangen voor de uitleningen van hun luisterboektitels, terwijl hun werken wel in de Online Bibliotheek beschikbaar waren.
Op 12 oktober 2026 bleek uit de antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op Kamervragen over dit onderwerp, dat de Koninklijke Bibliotheek aan uitgevers gemiddeld ruim €1 euro per uitlening van een luisterboek betaalt. De auteurs zouden via hun uitgever dan een aandeel in de vergoeding moeten ontvangen. Het onderzoek toont duidelijk aan dat dit lang niet in alle gevallen gebeurt. De hoogte van de uitleenvergoeding komt voort uit de contractuele afspraken die auteurs en uitgevers hierover maken, in voorkomende gevallen op basis van het Modelcontract oorspronkelijk Nederlandstalig literair werk. Maar de contractpraktijk is niet eenduidig en er wordt met allerlei soorten (model)contracten gewerkt door schrijvers en vertalers, helaas ook in veel gevallen met afkoopcontracten.
Hoe kan het beter
Het gebrek aan transparantie en aan vergoedingen voor de streaming van luisterboeken lijkt sterk op de situatie in 2018 rondom e-books. Ook toen ontvingen veel schrijvers en vertalers geen aandeel in de vergoedingen voor de uitleningen door de Koninklijke Bibliotheek van hun e-books. Dat is opgelost via een constructief overleg met alle stakeholders, dat leidde tot het Convenant E-lending.
Sinds 2019 ontvangen de schrijvers en vertalers via Lira (en de visuele makers via Pictoright) op grond hiervan naar volle tevredenheid een reëel aandeel in de leenvergoedingen voor hun e-books.
Convenant Luisterboeken voor de Online Bibliotheek
Als het aan Lira en de Auteursbond ligt, geeft het onafhankelijke onderzoek van Verian voldoende aanleiding om zo snel mogelijk een oplossing te zoeken. Wat ons betreft is de richting die goed werkte voor e-books ook voor luisterboeken een voor de hand liggende oplossing. Wij sturen aan op een gesprek met alle betrokkenen om de mogelijkheden te onderzoeken voor een Convenant Luisterboeken voor de Online Bibliotheek. Over de commerciële streaming van luisterboeken vervolgen we ook graag het gesprek met de uitgevers om verbetering tot stand te brengen voor de auteurs.