AI & Auteurschap: wie beslist over het gebruik van jouw boek?

De Auteursbond, NVJ en Lira werken samen aan een collectieve regeling voor het AI-gebruik van werk van schrijvers, vertalers en journalisten. Alleen door gezamenlijk op te trekken, kunnen makers een sterkere positie innemen tegenover grote AI-bedrijven. Het gaat daarbij om zeggenschap, transparantie en een passende vergoeding, waarbij de belangen van auteurs zelfstandig worden behartigd.

Beeld: Immo Wegmann / Unsplash

Bookpact.ai
Een aantal Nederlandse uitgevers en boekendistributeur CB hebben met Bookpact.ai een platform opgezet om afspraken te maken over het gebruik van boeken door AI-bedrijven. Hoewel het op zich positief is dat wordt gezocht naar oplossingen om dit gebruik goed te regelen, hebben de Auteursbond en Lira bedenkingen bij de opzet van dit initiatief. Auteurs moeten rechtstreeks betrokken worden bij afspraken over het gebruik van hun werk, en niet uitsluitend via hun uitgever. Het gaat immers om hun werk, hun rechten, hun zeggenschap en hun vergoedingen.

Hoe werkt Bookpact.ai?
Via Bookpact.ai kunnen uitgevers per titel bepalen of en onder welke voorwaarden een boek door AI-bedrijven mag worden gebruikt. Denk aan het trainen van AI-modellen, maar ook aan toepassingen waarbij boeken worden gebruikt om vragen te beantwoorden of automatisch samenvattingen te maken. AI-bedrijven kunnen vervolgens voorstellen doen voor een licentie, die de uitgever kan accepteren of afwijzen. Het platform is primair opgezet vanuit uitgevers en ook de verdere uitwerking loopt via hen.

Dat roept vragen op over de positie van auteurs bij het maken van deze afspraken. Natuurlijk hebben auteurs en uitgevers een gezamenlijk belang: voorkomen dat boeken zonder toestemming en zonder vergoeding door AI-bedrijven worden gebruikt. Maar hun belangen vallen niet altijd samen. Een uitgever onderhandelt immers ook over zijn eigen commerciële belangen en inkomsten. Dat betekent niet automatisch dat de belangen van de auteur voldoende worden meegenomen.

 Verklaring van de Auteursbond
De Auteursbond adviseerde in juli al auteurs om geen toestemming te geven voor opname van hun werk in Bookpact.ai. Ook voor Lira staat voorop dat afspraken over het gebruik van auteursrechtelijk beschermde teksten door AI-bedrijven niet uitsluitend tussen uitgevers en AI-bedrijven kunnen worden gemaakt. Bij grootschalig AI-gebruik is een individuele route via afzonderlijke uitgeverscontracten onvoldoende. 

 

Het risico bestaat dat auteurs ieder voor zich moeten onderhandelen over afspraken waarvoor juist collectieve vertegenwoordiging nodig is. Bovendien gaat het niet alleen om boeken. Ook journalistieke artikelen, vertalingen en andere teksten worden door AI-bedrijven gebruikt. Niet iedere maker heeft een uitgever die namens hem of haar kan onderhandelen.

Een collectieve aanpak voor AI-gebruik
Daarom werken de Auteursbond, de NVJ en Lira gezamenlijk aan een collectieve regeling voor het AI-gebruik van werk van álle schrijvers, vertalers en journalisten. Het doel is duidelijke afspraken maken over toestemming, transparantie en een passende vergoeding, waarbij de belangen van auteurs zelfstandig worden behartigd.

Om dergelijke collectieve afspraken mogelijk te maken, werkt Lira aan een actualisering van haar aansluitingscontract. Dit stelt ons in staat om ook op dit terrein namens onze aangeslotenen op te treden. Zo bereiden we ons voor op een toekomstige collectieve regeling met AI-bedrijven. Over de actualisering van het aansluitingscontract en de verdere ontwikkelingen rond de rechtszaak zullen wij je op een later moment nader informeren.

Meer over onze gezamenlijke inzet lees je in dit artikel over de actie tegen Meta.

Wat betekent dit voor jou?
Het is belangrijk om goed na te denken voordat je afspraken maakt over het gebruik van jouw werk door AI-bedrijven. Je kunt dezelfde rechten namelijk maar één keer overdragen. Draag je de rechten voor AI-gebruik over aan je uitgever, dan kun je diezelfde rechten niet ook nog bij Lira onderbrengen. Er is wel een verschil tussen het overdragen van rechten en het geven van toestemming voor een bepaald gebruik. In dat laatste geval behoud je in beginsel zelf je rechten over jouw werk, maar kunnen de gemaakte afspraken wel beperken wat je er vervolgens nog mee mag doen.

Ook voor schrijvers als groep hebben afzonderlijke afspraken gevolgen. Immers, juist door onze rechten en belangen te bundelen staan we sterker tegenover grote AI-bedrijven om te onderhandelen over eerlijke vergoedingen, transparantie en zeggenschap over ons werk.

Heb je van je uitgever een verzoek ontvangen om toestemming te geven voor AI-gebruik van je werk, bijvoorbeeld via Bookpact.ai? Kijk dan goed waarmee je instemt. Geef je alleen toestemming voor een bepaald gebruik of draag je ook rechten over? Welke vergoeding ontvang je, waarvoor mag je werk worden gebruikt en welke mogelijkheden houd je om later aan een collectieve regeling via Lira deel te nemen?