Literatuur over grenzen heen
In de Tolhuistuin in Amsterdam vond in september het internationale literatuurfestival Read My World plaats. Het festival brengt stemmen uit verschillende culturen samen, met dit jaar speciale aandacht voor makers uit de Molukken en West-Papua.
Alle artiesten van de openingsavond staan samen op het podium | Beeld: Manoah Salampessy
Op de openingsavond verzamelden bezoekers en gasten zich in de tuin van de Tolhuistuin. Onder het genot van een drankje werd bijgepraat en kennisgemaakt. Daarna volgden we trommelaars het gebouw in. Op het podium stonden de zangeressen van Cenderawasih Papua in traditionele kleding al klaar. Ze zongen de muziek van hun voorouders. Het was een volle, uitverkochte zaal. Er werd geluisterd, gehuild, gelachen en gedanst. Precies die mix van verhalen, emoties en ontmoeting maakt Read My World zo bijzonder.
Achtergrond festival
Read My World beleefde dit jaar zijn veertiende editie. Directeur en oprichter Willemijn Lamp vertelde tijdens het festival dat het idee ontstond vanuit de constatering dat we in Nederland maar een fractie meekrijgen van de verhalen die elders in de wereld worden verteld. ‘Je ziet vooral wat internationaal vertaald wordt en daarbij ligt de nadruk sterk op Angelsaksische landen.’
Om daar verandering in te brengen richt Read My World zich elk jaar op een andere regio waarvan de literatuur in Nederland relatief onbekend is. Daarbij wordt nadrukkelijk gezocht naar een verbinding met gemeenschappen in Nederland. ‘Met de Molukken en West-Papua hebben we historisch gezien een sterke band. Vervolgens leggen we ons oor te luisteren bij de gemeenschappen hier en zorgen we ervoor dat er ook vertegenwoordigers uit die gemeenschappen in ons organisatieteam zitten.’
‘Met de Molukken en West-Papua hebben we historisch gezien een sterke band’
Opening
De openingsavond was een voorproefje voor de rest van het festival waar ruim zestig schrijvers, dichters, kunstenaars, muzikanten en denkers samenkwamen. Onder het thema Oceanic Solidarity werden verhalen uit Maluku, West-Papua, de Cariben en Nederland verbonden in gesprekken, performances, muziek en bijzondere literaire programma’s over herinnering, verzet en diaspora.
Gastvrouw was Julia Jouwe, kleindochter van Nicolaas Jouwe, een van de grondleggers van de West-Papoeaanse onafhankelijkheidsbeweging. Als derde generatie Papoea in Nederland houdt zij de geschiedenis en idealen van haar grootvader levend.
Na het optreden van de zangeressen van Cenderawasih Papua kwam zij als eerste met een teleurstellende mededeling. Door een vulkaanuitbarsting konden de gasten uit de Molukken niet aanwezig zijn. Via videoboodschappen deelden zij alsnog hun verhalen met het publiek en waren hun stemmen, verhalen en aanwezigheid tóch voelbaar in de zaal. Over afstand heen was iedereen met elkaar verbonden.
Curatoren
Net als bij eerdere edities nodigde Read My World twee curatoren uit om het programma mede samen te stellen. De keuze voor hen wordt zorgvuldig gemaakt, vertelde Lamp. ‘Het is een andere manier van programmeren. We maken de curatoren mede-eigenaar van het festival en geven ze veel vertrouwen. Het zijn mensen die werkzaam zijn in de culturele sector in hun land en daar ook kritisch naar kijken. Zij dragen makers aan, waarna we gezamenlijk bepalen wie we voor het festival uitnodigen.’
Defe Wabiser was dit jaar curator voor West-Papua en nam drie artiesten mee. Op de openingsavond gaven zij alvast een voorproefje van hun werk. Vooral Gispa Ferdinanda Warijo maakte indruk met haar gedicht over rouw. De zaal was muisstil; het verdriet dat zij beschreef bleek moeiteloos culturele grenzen te overstijgen.
Vanuit Ambon sprak curator Theoresia Rumthe het publiek via een videoboodschap toe. Ook de drie door haar geselecteerde makers uit de Molukken waren op deze manier vertegenwoordigd. De muzikale omlijsting van de openingsavond was in handen van Boi Akih.
‘Je ziet mooie verbindingen en onverwachte samenwerkingen ontstaan’
Een week later keek Willemijn Lamp terug op een geslaagd festival, met veel bezoekers, onder wie veel mensen uit de Molukse en Papoease gemeenschappen. ‘Het programma was heel divers. Er waren reflectieve programma’s waarin het publiek werd uitgenodigd mee te denken, maar ook performatieve onderdelen waarbij je als bezoeker vooral een ervaring ondergaat. Zoals de voordracht van rouwliteratuur, waaraan onder anderen Bibi Dumon Tak meedeed.’
Die brede programmering luistert nauw. Makers die van ver komen moeten zich gezien en gehoord voelen, terwijl bezoekers tegelijkertijd werk moeten kunnen ontdekken dat ze nog niet kennen. Lamp: ‘We willen luikjes openen. Zo brachten we een eerbetoon aan Frans Lopulalan, een grote naam voor de oudere generatie binnen de Molukse gemeenschap. Tegelijkertijd willen we een nieuwe generatie met zijn werk laten kennismaken.’
Nederlandse auteurs
Ook Nederlandse auteurs kregen tijdens het meerdaagse festival nadrukkelijk een podium. ‘Ze lezen voor uit eigen werk of hun teksten worden door anderen voorgedragen. Je ziet mooie verbindingen en onverwachte samenwerkingen ontstaan.’ De impact van zo’n ontmoeting kan volgens Lamp nog jaren later merkbaar zijn. Schrijvers die elkaar of internationale programmeurs bij Read My World ontmoeten, worden soms later uitgenodigd voor festivals in het buitenland. ‘Dat gebeurde onlangs nog bij festivals in Marokko en Maleisië. Zulke festivals zijn bovendien een belangrijke bron van inkomsten voor Nederlandse schrijvers.’
Daarbij speelt de bijdrage van het Lira Fonds een belangrijke rol. Lamp: ‘Mede dankzij die steun kunnen we Nederlandse auteurs een plek geven. In de loop der jaren hebben we een duurzaam internationaal netwerk opgebouwd van schrijvers, curatoren en festivalorganisatoren.’
Dorine van der Wind
Read My World werd mede mogelijk gemaakt door het Lira Fonds.