‘We zijn er om schrijvers financieel weerbaar te maken’

Het P.C. Boutensfonds was ooit een pensioenfonds voor schrijvers. Tegenwoordig helpt het fonds enerzijds om je financiële situatie in kaart te brengen. Anderzijds steunt het collectieve initiatieven. Fondsvoorzitter Miek Smilde onderstreept vanuit haar eigen ervaring als schrijver en jurist het belang van een gezonde financiële positie.

Beeld: Martijn Beekman

Toen het P.C. Boutensfonds ruim een eeuw geleden werd opgericht, was het doel helder: schrijvers een vorm van pensioen bieden. In een tijd zonder sociale vangnetten was dat geen overbodige luxe. Auteurs leefden vaak zonder zekerheid voor later. Het fonds bood continuïteit. ‘Maar die wereld bestaat niet meer’, zegt Miek Smilde (59), voorzitter van het fonds. ‘De sociale zekerheid is anders georganiseerd. Zo’n vijftien jaar geleden werd duidelijk dat het oude model niet langer houdbaar was. Het fonds moest zichzelf opnieuw uitvinden.’

Vandaag de dag is het P.C. Boutensfonds bovenal een ondersteuningsfonds voor schrijvers, vertalers, journalisten, scenaristen en tekstbewerkers. Het richt zich op hun financiële gezondheid en biedt waar nodig collectieve steun aan initiatieven die de positie van auteurs versterken. ‘Wij zorgen niet voor je oude dag’, zegt Smilde. ‘Maar we helpen je wel om die beter voor te bereiden.’ 

‘Je kunt een onzeker bestaan leiden en tóch je zaken goed regelen’

Een financiële APK
Het fonds subsidieert deskundig financieel advies voor auteurs die zijn aangesloten bij LIRA en/of de Auteursbond. ‘Je kunt het zien als een financiële APK’, legt Smilde uit. ‘Waar sta je? Hoe zit het met je pensioen? Wat gebeurt er als je arbeidsongeschikt raakt? Welke risico’s loop je zonder dat je het doorhebt?’ Veel schrijvers werken als zelfstandige, met wisselende inkomsten. ‘Jongere auteurs steken hun kop vaak in het zand. Pensioen voelt ver weg. En oudere auteurs denken soms nog dat wij een pensioenfonds zijn. Dat zijn we dus niet meer. Wat we wél doen, is helpen overzicht te creëren. Je hoeft geen expert te worden op het gebied van belastingen, pensioenregels en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, maar je moet wél weten waar je aan toe bent.’ 

Collectieve initiatieven
Volgens Smilde moet je in het schrijfvak vooral niet naïef zijn. ‘Je kunt een onzeker bestaan leiden en tóch je zaken goed regelen’, zegt ze. ‘Samen met penningmeester René Bogaarts en secretaris Jan Baeke hebben we het fonds nu weer op de kaart gezet, als ondersteuning bij het financieel weerbaarder maken van deze doelgroep.’ Het adviestraject van het fonds kost auteurs een paar honderd euro, het fonds legt de rest bij.

Daarnaast ondersteunt het fonds opleidingen via de NVJ Academie. De steun voor collectieve initiatieven gebeurt op aanvraag. ‘Als bijvoorbeeld de Auteursbond juridische stappen wil zetten rond AI en auteursrechten, dan kunnen wij financieel bijspringen. Vorig jaar hebben we dat gedaan bij een initiatief van Free Press Unlimited. We doen geen structurele financiering, maar ondersteunen concrete projecten die de positie van makers versterken.’

Tussen systeem en zingeving
Het voorzitterschap van Smilde is geen toevallige rol. Haar eigen loopbaan weerspiegelt de spanning tussen creativiteit en de wereld van beleid, wet- en regelgeving. Ze studeerde Nederlandse Taal en Letterkunde. ‘Uit overtuiging,’ benadrukt ze, ‘daar lag echt mijn hart.’ Maar de arbeidsmarkt was slecht in de jaren tachtig. Om haar kansen op een baan te vergroten, ging ze er rechten bij studeren. ‘Tegenwoordig kiest nog maar een handjevol mensen voor een studie Nederlandse Taal en Letterkunde. Echt zorgwekkend. De samenleving zou wel wat meer dichters kunnen gebruiken naast al die juristen.’ Ze zegt het half grappend, half serieus. ‘We zijn een overgesystematiseerd land geworden. Alles moet worden gereguleerd en geformaliseerd. Maar ik ben ervan overtuigd dat mensen uiteindelijk afhankelijk zijn van elkaar. A sense of belonging, ergens bij horen, dat is waar het om draait. Kwetsbaarheid, ouder worden, eenzaamheid, dat los je niet op door alles te reguleren. Poëzie daarentegen, en literatuur, kunnen op een ander niveau veel zingeving brengen.’

‘Ik dacht, ik ben dubbel academisch geschoold, de bodem is nu wel bereikt’

Onder het minimumloon
Na een paar jaar redacteur bij het ministerie van Justitie te zijn geweest, werkte Smilde ruim 25 jaar als freelance journalist en schrijver. ‘Ik schreef veel over de juridische wereld en over de geestelijke gezondheidszorg. Ik zag vaak hoe wet en werkelijkheid elkaar ontwrichten.’ Rond haar vijftigste maakte ze de balans op. ‘Mijn tarieven waren in dertig jaar gehalveerd. Ik dreigde onder het minimumloon te zakken. Ik dacht, ik ben dubbel academisch geschoold, de bodem is nu wel bereikt.’

Zeven jaar geleden vond ze een vaste baan als senior beleidsadviseur bij de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. ‘Ik zit nu midden in die gereguleerde wereld, fulltime. Maar gelukkig lukt het me ook altijd nog om te schrijven.’ In 2022 verscheen haar laatste dichtbundel, ze publiceerde onder meer een jubileumboek en een biografisch werk over strafrechtadvocaat Stijn Franken. En ze werkt aan een nieuwe roman die als het goed is volgend jaar verschijnt. ‘Schrijven blijft een prachtig vak’, zegt ze. ‘Maar ik weet uit ervaring dat dat niet betekent dat je niet goed voor jezelf moet zorgen.’

Deirdre Enthoven