KORT, het festival over korte verhalen

Op een zondagmiddag en -avond in februari stond Theater De Richel in Amsterdam volledig in het teken van KORT, het festival over korte verhalen. Het programma varieerde van een schrijfworkshop en leesclub tot interviews met auteurs en voordrachten van de beste korte verhalen uit binnen- en buitenland.

Sanneke van Hassel geeft de workshop korte verhalen | Beeld: Lariza Zaldy

Miriam van Ommeren, directeur van SLAA en organisator van het festival, vertelt over het ontstaan van KORT. ‘Dit is de derde editie. SLAA was medeoprichter van de J.M.A. Biesheuvelprijs voor de beste verhalenbundel. Rondom die prijs ontstond een trouw publiek. Toen de prijs tweejaarlijks werd uitgereikt, zochten we als organisatie naar een invulling voor het tussenliggende jaar tijdens de Week van het Korte Verhaal. Voor februari 2024 werd daarom besloten een kleinschalig zondagmiddagfestival te organiseren. Dat bleek direct een succes. In hectische tijden vinden mensen het prettig om naar een kort verhaal te luisteren.’ Een jaar later groeide het evenement verder en dit jaar werd flink uitgepakt in Theater De Richel.

Schrijfopdrachten
’s Middags kon het publiek kiezen tussen een leesclub onder leiding van Niña Weijers, gewijd aan de korte verhalen van Tove Ditlevsen en een schrijfworkshop. In de kelder van dit theater verzorgde Sanneke van Hassel deze workshop korte verhalen. Met zes verhalenbundels op haar naam wordt zij geregeld de ‘koningin van het korte verhaal’ genoemd. In haar meest recente bundel, Milde klachten, koos ze voor het eerst voor één overkoepelend thema: corona.

Onder de vijftien deelnemers bevonden zich ervaren en beginnende schrijvers, onder wie journalisten en cursisten van de Schrijversvakschool. Van Hassel benadrukte de kracht van het korte verhaal: het biedt ruimte om te experimenteren, zet aan tot denken en verbeelding en dwingt tot precisie. Elke tekst opent een nieuwe wereld voor de lezer, vaak gebaseerd op gericht onderzoek.

Stap voor stap werkte de groep toe naar een eerste aanzet voor een kort verhaal. Deelnemers lazen fragmenten voor, waarna gezamenlijk werd verkend hoe het verhaal zich verder zou kunnen ontwikkelen. Tussendoor gaf Van Hassel concrete adviezen: schrijven is vooral materiaal produceren. Wees er soepel in; dwing jezelf uit je comfortzone te komen. 

In hectische tijden vinden mensen het prettig om naar een kort verhaal te luisteren

Met praktische opdrachten zette zij de groep direct aan het werk. Zo luidde een van de oefeningen: bedenk vijf beroepen die je zou willen uitoefenen als je nóg een leven had. Denk niet te lang na over praktische bezwaren, maar noteer wat het eerst in je opkomt. Ook werd nagedacht over merkwaardige fascinaties en hobby’s. Op basis daarvan ontstonden personages; zoals een tennisser met een identiteitscrisis en een voorliefde voor smartlappen.

Een geslaagd kort verhaal bevat een beslissend moment en een onverwacht einde. Leg niet alles uit, maar begin midden in de situatie. ‘Vertel je verhaal zoals je het in een café aan vrienden zou doen,’ adviseerde zij. Deelnemers waardeerden vooral dat haar feedback steeds werd onderbouwd met voorbeelden.

Avondprogramma
De deelnemers van de leesclub en de schrijfworkshop kwamen samen voor een diner in de kelder. Het avondprogramma bestond uit twee parallelle onderdelen. Het eerste richtte zich op het korte verhaal in Korea, met Korea-kenner Remco Breuker, die een door hem vertaald verhaal liet voordragen door actrice Roosmarijn Wind. Het tweede programma draaide om Mini-horror, de opvallende bundel van de Servische auteur Barbi Marković, die op diverse eindejaarslijsten prijkte. Beide zalen zaten vol.

De avond werd afgesloten met een gezamenlijk zaalprogramma met Mira Aluç, Sanneke van Hassel, Thomas Heerma van Voss en Nadia de Vries. Zij lazen een kort verhaal voor. Mira Aluç kreeg in het kader van het festival een schrijfopdracht, mede mogelijk gemaakt door het Lira Fonds. Presentator Francis Broekhuijsen interviewde de schrijvers in tweetallen. Mira Aluç benadrukte het suggestieve karakter van het korte verhaal: ‘Juist omdat je weinig ruimte hebt, weeg je elk woord en suggereer je veel. Het speelt zich af op de achtergrond.’ Na een reeks korte verhalen schreef zij een roman. ‘In een roman kun je een groter geheel opbouwen, personages meer ruimte geven en meerdere thematische lijnen ontwikkelen. Voor mij voelde dat als een logische stap.’

Juist omdat je weinig ruimte hebt, weeg je elk woord en suggereer je veel

Volgens Aluç kan het korte verhaal een opstap naar de roman zijn, maar het verdient erkenning als zelfstandig genre. Zij vergelijkt het met de blokfluit: veel kinderen beginnen ermee en stappen later over op een ander instrument. ‘Zo blijf ik ook korte verhalen schrijven, naast de roman. Het is belangrijk dat dit festival het genre uit het verdomhoekje haalt.’

Vaste plaats
Tussen de programmaonderdelen door improviseerde percussionist Michelle Samba op basis van de voorgelezen verhalen. Van Ommeren sloot de avond af met een duidelijke missie: het korte verhaal vieren en een breed podium bieden. Als oprichter van het literaire platform De Optimist (2008) zet zij zich hier al langer voor in. Met succes. ‘Er rustte een stigma op het genre; het werd niet altijd als volwaardig beschouwd, terwijl dat in Angelsaksische landen anders lag.’ Volgens haar is dat beeld de afgelopen vijftien jaar veranderd, mede dankzij de J.M.A. Biesheuvelprijs. ‘Het korte verhaal verdient een vaste plaats binnen de literatuur.’

De zaal zat vol met liefhebbers. Boekhandel Athenaeum was aanwezig met een boekentafel; veel bundels vonden een nieuwe eigenaar. Van Ommeren: ‘Het is veel werk voor een klein team, maar met zo’n enthousiast publiek doen we dit volgend jaar graag opnieuw.’

KORT Festival werd mede mogelijk gemaakt door het Lira Fonds.

Tekst Dorine van der Wind