Waarom wij Meta sommeren – en wat dat voor jou betekent

De afgelopen maanden lijkt er geen dag voorbij te gaan zonder nieuws over kunstmatige intelligentie (AI). Nieuwe toepassingen, nieuwe modellen, nieuwe beloftes. Maar achter al die ontwikkelingen schuilt een minder zichtbaar verhaal: dat van de makers op wier werk deze systemen zijn gebouwd.

Beeld: Dennis Koot

Samen met de Auteursbond en de NVJ hebben wij daarom een duidelijke stap gezet. Op 27 februari hebben wij Meta gesommeerd om te stoppen met het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk van Nederlandse schrijvers, vertalers en journalisten voor het trainen van AI-modellen.

Waarom deze stap?
AI-taalmodellen zoals die van Meta worden getraind op enorme hoeveelheden tekst: boeken, artikelen en andere publicaties. Uit verschillende bronnen blijkt daarbij ook nog eens dat gebruik is gemaakt van illegale datasets. Met andere woorden: werk van auteurs is verzameld en verspreid zonder dat daar toestemming voor is gevraagd of een vergoeding tegenover staat.

Dat wringt. Niet alleen juridisch, maar ook fundamenteel. Zonder het werk van schrijvers, vertalers en journalisten functioneren deze modellen simpelweg niet. De kwaliteit en relevantie van AI hangen direct samen met de teksten waarop ze zijn getraind.

Tegelijkertijd zien we dat deze technologie zich razendsnel ontwikkelt en steeds vaker ook rechtstreeks concurreert met het werk van makers – soms zelfs als vervanging daarvan. Terwijl de economische waarde die daarmee wordt gegenereerd nu terechtkomt bij grote technologiebedrijven (‘Big Tech’).

Dat evenwicht klopt niet. Gebruik je het werk van makers, dan hoort daar een vergoeding tegenover te staan. Al helemaal als er grof geld aan wordt verdiend.  

Wat vragen we aan Meta?
In de sommatiebrief hebben wij Meta gevraagd om het onrechtmatige gebruik van teksten te staken en om in overleg te treden over een passende regeling. Met andere woorden: stop met het ongevraagde gebruik zonder vergoeding, en ga met ons in gesprek over hoe het wél kan – op een eerlijke en rechtmatige manier.

Dit is geen stap tegen technologie of innovatie. Integendeel. AI biedt kansen, ook voor schrijvers. Maar die ontwikkeling moet wel plaatsvinden op een manier die recht doet aan de makers wier creatieve werk de basis vormt van deze systemen.

Waarom doen we dit samen?
De schaal waarop AI-modellen worden ontwikkeld, maakt één ding duidelijk: dit is geen kwestie die individuele auteurs zelf kunnen oplossen. Het is praktisch onmogelijk om per schrijver toestemming te vragen of vergoedingen te regelen.

Daarom trekken wij gezamenlijk op. De Auteursbond en de NVJ vertegenwoordigen een groot deel van de schrijvende makers in Nederland. Stichting Lira kan als collectieve beheersorganisatie van diezelfde groep zorgen voor een werkbare oplossing: één regeling, transparant en efficiënt, waarin toestemming en vergoeding collectief worden georganiseerd voor álle schrijvers.

Wij zijn ervan overtuigd dat dit de enige manier is om dit op grote schaal goed te regelen.

Hoe nu verder?
De sommatie aan Meta is een eerste stap. Tegelijkertijd is natuurlijk duidelijk dat dit vraagstuk veel breder speelt. Het gaat om hoe we als creatieve sector omgaan met AI, nu en in de toekomst.

We gaan de komende periode verdere stappen zetten om de positie van makers te versterken, zodat we namens jullie afspraken kunnen maken over het gebruik van werk in AI-toepassingen. Dat betekent niet alleen het gesprek aangaan met AI-bedrijven, maar ook aandacht vragen bij de wetgever voor oplossingen die collectieve afspraken mogelijk maken en ondersteunen.

Samen sterk
Wij ondernemen deze actie namens schrijvers, vertalers en journalisten. Maar om echt impact te maken, is brede steun vanuit de achterban essentieel. Alleen samen kunnen we zorgen voor een stevige positie van makers in het AI-tijdperk.

De komende tijd houden we je op de hoogte van het vervolg en laten we zien hoe je zelf kunt bijdragen.

Houd onze kanalen in de gaten.