AI & Auteurschap: waarom Lira niet uitkeert voor het post-editen van machinevertalingen

Steeds meer vertalers en ondertitelaars krijgen met 'post-editing' te maken: een opdrachtgever levert geen brontekst meer aan, maar een door AI vertaald document. De opdracht is vervolgens om die vertaling te controleren, fouten te herstellen en de tekst geschikt te maken voor publicatie. Bij Lira krijgen we de vraag: kan ik dit werk opgeven voor een vergoeding? Het korte antwoord is nee. In dit artikel leggen we uit waarom.

Beeld: Nahrizul Kadri / Unsplash

Wat is post-editing?
Bij post-editing heeft een vertaalmachine, tegenwoordig vaak een AI-systeem, de tekst al omgezet naar de doeltaal. Jouw opdracht is om die machinevertaling te controleren en te verbeteren: taalfouten eruit halen, onjuistheden corrigeren en de tekst geschikt maken voor gebruik. Soms is de instructie beperkt tot het wegwerken van de grootste fouten, soms wordt gevraagd de tekst op publicatieniveau te brengen. Maar in alle gevallen geldt: de vertaling lag er al toen jij begon.

Dat is iets anders dan zelf vertalen. En dat onderscheid is voor het auteursrecht – en dus ook voor Lira – bepalend.

Waarom keert Lira hiervoor niet uit?
Lira verdeelt vergoedingen voor auteursrechtelijk beschermde teksten. Het auteursrecht beschermt alleen werk dat het resultaat is van eigen creatieve keuzes van een menselijke maker. Een vertaling kan zo een beschermd werk zijn: een goede vertaler maakt voortdurend keuzes in woordkeus, ritme, toon en register. Juist die keuzes maken een vertaling tot méér dan een technische omzetting.

Een door AI gegenereerde machinevertaling is dat niet. Er is immers geen menselijke maker die de wezenlijke creatieve keuzes heeft gemaakt. Bij post-editing bestaan de werkzaamheden meestal uit het herstellen van fouten, gladstrijken van zinnen en het controleren van terminologie. Dat is waardevol en vakkundig werk, maar het heeft doorgaans het karakter van redactionele werkzaamheden. En redactionele werkzaamheden komen bij Lira niet voor uitkering in aanmerking. Dat staat zo in onze repartitiereglementen en dat is altijd al het uitgangspunt geweest: wie een bestaande tekst corrigeert of oppoetst, creëert geen nieuw beschermd werk.

Dat betekent niet dat een machinevertaling nooit zó ingrijpend kan worden bewerkt dat feitelijk een nieuwe vertaling ontstaat. In de praktijk is echter niet objectief vast te stellen waar de grens ligt tussen het corrigeren van een bestaande machinevertaling en het maken van een zelfstandige nieuwe vertaling.

Juist daarom hanteert Lira een heldere en uitvoerbare lijn: post-editing van machinevertalingen valt buiten het repertoire waarvoor Lira uitkeert. Niet omdat het werk geen waarde heeft, maar omdat de vergoedingen die Lira incasseert bestemd zijn voor makers van auteursrechtelijk beschermde werken.

AI als hulpmiddel is iets anders
Dit betekent niet dat je als vertaler geen AI mag gebruiken. Zoals we in de vorige editie al schreven: het gebruik van AI-tools sluit een tekst niet automatisch uit. Wie AI inzet als hulpmiddel binnen het eigen vertaalproces, maar zelf de creatieve keuzes maakt, maakt nog steeds een eigen vertaling. Die kan gewoon auteursrechtelijk beschermd zijn.

Daarom vragen we in de portal ook een verklaring dat de wezenlijke creatieve keuzes voor de uiteindelijke tekst door jou als auteur zijn gemaakt, ook wanneer je AI-tools hebt gebruikt. Werk dat bestaat uit het post-editen of controleren van een machinevertaling valt daar niet onder en kan dus niet worden opgegeven. Ook wanneer het om omvangrijke opdrachten gaat, verandert dat uitgangspunt niet.

Een vak in verandering
We begrijpen goed dat deze ontwikkeling voor veel vertalers en ondertitelaars ingrijpend is. De opkomst van machinevertalingen verandert het vak en de manier waarop opdrachten worden verstrekt. Veelal kiezen makers daar niet zelf voor. Dat raakt de beroepsgroep en die zorgen herkennen wij.

Tegelijkertijd is Lira bij de verdeling van vergoedingen gebonden aan het auteursrecht en aan de regels die gelden voor de vergoedingen die wij beheren. Binnen dat kader kunnen wij geen uitkeringen doen voor werkzaamheden die niet als auteursrechtelijk beschermde vertalingen kwalificeren.

Dat betekent niet dat Lira zich afzijdig houdt. Integendeel. Juist omdat AI grote gevolgen heeft voor makers, zetten wij ons op verschillende fronten in voor een sterke positie van auteurs en vertalers. Denk aan onze sommatie aan Meta, onze inzet voor meer transparantie en toestemming bij het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken voor AI-training en onze bijdrage aan zowel nationale als Europese discussies over AI en auteursrecht. Ook daarover blijven we je in deze rubriek informeren.

Kort samengevat
Geef je werk op bij Lira, dan geldt het volgende: heb je zelf een vertaling gemaakt en daarbij de wezenlijke creatieve keuzes gemaakt? Dan valt die vertaling binnen het repertoire waarvoor Lira uitkeert, ook als je onderweg AI als hulpmiddel hebt gebruikt.

Bestond je opdracht uit het controleren of post-editen van een bestaande machinevertaling? Dan kan dat werk niet worden opgegeven. Zo sluiten de uitkeringen van Lira aan bij het uitgangspunt waarop het auteursrecht is gebaseerd: bescherming van de eigen creatieve bijdrage van de maker.

Michelle Mastenbroek