Schrijven geeft vrijheid
In buurthuis Ru Paré in Amsterdam Nieuw-West vond in juni de boekpresentatie plaats van Stichting Blocknotes. Het ging om de bundel Uitgeteld, met verhalen en gedichten van oud gevangenen.
Blaze leest zijn eigen gedicht voor | Beeld: Lariza Zaldi
De Vrijschrijvers zijn een online schrijfgroep met schrijvers die eerder deelnamen aan schrijfgroepen binnen de penitentiaire inrichting (PI) van Stichting Blocknotes. Deze schrijfgroep beviel zo goed dat zij sinds begin 2025 ook buiten de gevangenis samen blijven schrijven om hun pen en gedachten scherp te houden.
Stichting Blocknotes
Mede oprichter en schrijver Christine Otten gaf al jaren schrijfworkhops aan schrijvers in detentie in de penitentiaire inrichting Heerhugowaard. ‘Ik zag daar wat schrijven in een groep kan betekenen voor mensen die worden uitgesloten. Het verbindt de groep met elkaar en ze voelen zich gezien en gehoord door de buitenwereld’ Tijdens de lockdown van 2020 koppelde zij tien gedetineerden aan tien schrijvers van buiten de gevangenis. Dat resulteerde in de proza- en poëziebundel Gevangenispost, die nog altijd verkrijgbaar is.
Wat begon als een tijdelijk project groeide uit tot Stichting Blocknotes, die inmiddels vijf jaar bestaat. De stichting organiseert creatieve schrijfprojecten in gevangenissen, waarbij schrijvers van binnen en buiten samenwerken aan literair werk. Voor schrijvers in detentie biedt dat de kans om talenten te ontwikkelen en zich op een positieve manier te uiten. Ze werken samen met schrijvers op basis van gelijkwaardigheid en inspireren elkaar. Samen brengen ze andere stemmen en geluiden in de literatuur.
Naast workshops en publicaties organiseert Blocknotes het jaarlijkse Binnen-Buitenfestival. Ook bij bundels als Uitgeteld zijn deelnemers nauw betrokken. Daarnaast maakt de stichting, samen met pas afgestudeerde illustratoren, poëzieposters die de teksten van deelnemers zichtbaar maken voor een breder publiek.
‘Het is een bundel over veerkracht en hoop van mensen die gehoord willen worden’
De boekpresentatie
Voor de lancering van de eerste bundel van de online schrijfgroep van oud gedetineerden kwam een kleine groep betrokkenen samen. Onder het genot van een maaltijd uit de community keuken van Ru Paré wisselden zij ervaringen uit. Tussen de gerechten door droegen schrijvers voor uit het boek. Christine Otten opende de avond met het gedicht Schrijven om te overleven van Amma Sewa.
Ik schrijf om te overleven, om de pijn te verzachten
Voor mijn oh zo levendige ziel wil ik vechten,
Met elke penstreek herstel ik mijn bestaan,
In de stilte van mijn cel, mogen mijn dromen voortgaan.
Christine Otten vertelt: ‘De bundel ‘Uitgeteld’ is in vrijheid gemaakt. In de gevangenis moeten alle teksten eerst gecontroleerd worden voor ze naar buiten kunnen. Omdat het hier om oud-gedetineerden gaat hoefde dat niet. Literatuur is vrijheid; je kunt in de huid kruipen van een ander. Het is net magie. Door te schrijven voel je je even niet gevangen. Het is een bundel over veerkracht en hoop van mensen die gehoord willen worden.’
Gastschrijver Babs Gons, oud Dichter der Nederlanden, treedt eveneens op. Zij zette spoken word op de kaart en gaf daarover eerder een workshop in de gevangenis. Ze leest voor uit haar nieuwste bundel Wie zijn we morgen? en geeft de aanwezigen een les mee: ‘Als je het wilt, kan je het.’ Geheel passend bij haar gedicht met een mooie boodschap: Doe het toch maar.
Vinden van je stem
Aanwezig is ook Lara Nasser die een groep begeleidt in de vrouwengevangenis in Ter Peel en een online schrijfgroep. ‘Onze opzet bij beide schrijfgroepen is hetzelfde. We beginnen met een rondje waarin iedereen vertelt hoe het gaat. We werken met een thema, zoals dood, vrijheid of God. Samen lezen we fragmenten uit andere boeken, van modern tot klassiek, ter inspiratie. Daarna volgt een schrijfopdracht van twintig minuten. Vervolgens delen we wat we hebben geschreven en geven we elkaar suggesties.’ De spelregels zijn altijd duidelijk: alles wat in de groep gebeurt, blijft in de groep. En niets is fout. Nasser: ‘Het mooie is wanneer deelnemers hun stem hebben gevonden en daar zelf verbaasd over zijn. Het is fijn voor hen om eindelijk gehoord en gelezen te worden. In de gevangenis moet je altijd sterk zijn, maar in deze groep mag je kwetsbaar zijn. Het is een veilige plek.’
‘Door te schrijven voel je je even niet gevangen’
Dat vindt Christine Otten ook zo mooi aan deze groepen. ‘Gedetineerden worden vaak onderschat, maar schrijven werkt geweldig voor je ontwikkeling. Het gaat over wie ze zijn; in poëzie kan alles. Deelnemers vertellen me dat ze sinds het schrijven een betere relatie met hun vrouw en kinderen hebben. In de groep is er zoveel liefde en warmte. Het is fijn om iets moois te bieden op een lelijke plek.’
Vorm van therapie
Ook te beluisteren deze avond zijn luisterfragmenten van deelnemers die vertellen hoe waardevol de schrijfgroep voor hen is. Zoals: ‘Het doet mij heel veel. Het is een soort therapie. Ik zet het op papier en hoop dat iemand zegt: ik zie jou. Terug in mijn cel schrijf ik mijn ervaringen op. Je komt even op andere gedachten. Het is een vorm van ontsnappen. Je bent met lotgenoten, luistert naar elkaar en wordt gehoord.’ Ook de deelnemers op het podium vertellen dat de schrijfgroep iets was om naar uit te kijken en een groot verschil heeft gemaakt.
Als laatste komt ex-gedetineerde en kickbokskampioen Blaze aan het woord. Hij vertelt dat hij van ver kwam: hij kwam in de schrijfgroep met pijn, woede en frustratie. Maar door te leren schrijven zijn er mooie dingen op zijn pad gekomen. ‘Wie had vijf jaar geleden gedacht dat dit de vijfde bundel is waar ik in sta? Schrijven geeft vrijheid. Het is fijn dat mensen onze emoties horen. Van Christine heb ik zachtjes leren schrijven. Dat horen jullie de volgende keer, want Blocknotes is nog niet van me af!’
Ik ben niet mijn verleden, dat is niet wie ik ben,
Wat ik ermee doe, is wat ik echt ken,
Ik bouw een nieuw pad, stap voor stap
In de spiegel zie ik sterkte, geen al te grote hap
Amma Sewa
Stichting Blocknotes werd mede mogelijk gemaakt door het Lira Fonds
Dorine van der Wind