Jaarvergadering Lira: zorgen en successen in de Tolhuistuin

De jaarlijkse jaarvergadering van Stichting Lira was voor het eerst in de Tolhuistuin in Amsterdam. De resultaten van 2025 kwamen aan bod, net als de ontwikkelingen rondom AI en Video-on-Demand, luisterboeken en de nieuwe wervingscampagne.

Directeur Hanneke Verschuur legt de plannen uit / Beeld: Mariska Kolman

Voorzitter Felix Rottenberg opende de vergadering. Hij kondigde aan dat volgend jaar zijn termijn van tien jaar erop zit, en dat dit dus zijn laatste jaar bij Lira zal zijn. Een periode waarin veel is veranderd door de opkomst van AI. Hij is er verontrust over, maar ook licht optimistisch dankzij de tegenbeweging die in gang is gezet.

Financieel overzicht
Als eerste geeft hij het woord aan penningmeester Willem Asman. Lira’s incasso (rechtenopbrengst) was in 2025 met 28 miljoen lager dan in 2024 (30 miljoen). Dit heeft onder meer te maken met een lagere reprorecht-incasso, die altijd kan fluctueren. Door de lagere incasso was eveneens Lira’s repartitie in 2025 met 27,9 miljoen lager dan in 2024 (31,2 miljoen).

Asman noemt nog wat cijfers over 2025: 17.699 aangesloten rechthebbenden, 24.792 uitgekeerde rechthebbenden, totaal personeel bij Lira: 9,9 FTE, SoCu inhoudingen 1,9 miljoen.

Ook geeft Asman aan dat er wel eens iets misgaat. ‘De e-lending repartitie die dit voorjaar is gedaan, werd helaas vertraagd uitbetaald, doordat de btw moest worden aangepast. De communicatie over die verlate betalingen vanuit Lira kon beter.’

Ten slotte vertelt Asman dat de kosten toenemen, onder andere door het dossier AI (dit wordt later uit de doeken gedaan). De afgelopen twee jaren zijn de ingehouden administratiekosten bewust eenmalig zeer laag vastgesteld, om in te kunnen lopen op het relatief hoge eigen vermogen. Maar in de begroting voor 2026 zijn die inhoudingskosten van 4% naar 6% gegaan.

‘Meta profiteert zonder toestemming van het werk van schrijvers, vertalers en journalisten. Samen met de Auteursbond en NVJ ondernemen wij actie’

Toekomstplannen
Directeur Hanneke Verschuur krijgt het woord en neemt ons mee in de plannen en verwachtingen voor de rest van dit jaar. Ze waarschuwt dat het een uitdaging zal worden om de incasso de komende jaren op peil te houden, nu er voor het eerst in tien jaar tijd een daling is ingezet. Dit heeft mede te maken met een verschuiving in gebruik van oude technieken (papieren boeken en lineaire tv) naar e-boeken en streamingsdiensten. Schrijvers, vertalers en journalisten delen niet altijd mee in de nieuwe exploitatievormen. Lira heeft daarom samen met de NVJ en de Auteursbond een plan ontwikkeld voor de jaren 2026-2030, om te zorgen dat ook voor de nieuwe digitale vormen een collectieve incasso op gang komt. Dat is niet alleen van belang voor de individuele auteurs, maar ook om de collectieve voorzieningen via de SoCu inhoudingen in stand te kunnen houden.

Daarnaast benadrukt ze dat AI blijvende aandacht vraagt. Samen met de NVJ en de Auteursbond is Lira daar druk doende mee. En ook luisterboeken verdienen het volgens Verschuur om aan de orde te stellen. Ze zegt: ‘Lieke Marsman, die ons veel te vroeg is ontvallen, heeft recent onder de aandacht gebracht dat de schrijvers een veel te lage vergoeding krijgen. Daar moeten we ons nu hard voor gaan maken.’ Lonneke Geerlings komt hier later op terug. 

 

Na jaren onderhandelen over Video-on-Demand (VOD) is er overeenstemming, vertelt Verschuur ook. In september wordt de overeenkomst naar verwachting ondertekend. Cruciaal is dat minimaal 90% van de streamingsdiensten moet meewerken. En de regeling zal met terugwerkende kracht (vanaf 2020) in werking treden. Tot slot geeft Verschuur aan dat er met RODAP (vereniging van producenten, omroepen en distributeurs die specifiek gericht zijn op het Nederlandse publiek) nog geen nieuwe overeenkomst is voor lineaire doorgifte. Die zogeheten kabelgelden zijn voor de audiovisuele schrijvers van groot belang, dus hopelijk komt die incasso spoedig weer op gang.

Strijd tegen Meta
Daarna praat Michelle Mastenbroek ons bij over de ontwikkelingen rondom AI. ‘Meta profiteert zonder toestemming van het werk van schrijvers, vertalers en journalisten. Samen met de Auteursbond en NVJ ondernemen wij actie’, legt zij uit. ‘Dit gebeurt op drie vlakken: juridisch, met lobbyen en een campagne. Begin dit jaar is er een sommatie naar Meta gestuurd. Een collectieve aanpak is noodzakelijk tegen zo’n grote partij.’

‘En laten we niet vergeten dat David, de underdog, de strijd wint!’

Dit verschil is ook de inzet van een nieuwe campagne die binnenkort van start zal gaan: een strijd van David tegen Goliath. Maarten van Heems van reclamebureau BKB is gekomen om dit nader uit te leggen: ‘We hebben met veel schrijvers gesproken, ze willen niet alleen geld voor het feit dat hun werk is gebruikt door AI. Het gaat ze vooral er ook om dat hun creatieve werk zomaar gestolen is. Daar speelt de campagne op in. Een campagne moet opvallen, meteen begrijpelijk zijn én reacties oproepen.’ Dat laatste doet het zeker, er komen veel vragen uit de zaal, wat Van Heems als positief ziet. ‘En laten we niet vergeten dat David, de underdog, de strijd wint!’

Luisterboek en wervingscampagne
Als laatste krijgt Lonneke Geerlings, beleidsadviseur bij Lira, het woord over de stand van zaken over de luisterboeken in abonnementsdiensten, een markt die snel groeit, een kwart van de Nederlanders luistert wel eens naar een luisterboek. Geerlings vertelt dat onderzoeks- en adviesbureau Verian onderzoek heeft gedaan naar deze markt. De voorlopige conclusies: ‘Er is meer transparantie nodig én de vergoedingen voor schrijvers zijn veel te laag.'

Daarnaast vertelt ze dat Lira bezig is met een wervingscampagne. ‘Zo staan we nog sterker in alle onderhandelingen.’ Happy Horizon heeft voor Lira een campagne ontwikkeld die daar op gericht was en die inmiddels al enkele maanden van start is.

Tot slot neemt Felix Rottenberg weer het woord en stemt de zaal voor het gevoerde beleid van de stichtingen Lira en Lira Fonds. En is het tijd voor (her)benoeming van bestuursleden. We verwelkomen Bert Bouma als bestuurslid op voordracht van de Auteursbond en Jan-Jaap Heij op voordacht van de NVJ. We nemen afscheid van Franky Ribbens en van René Bogaarts, onder dankzegging voor hun jarenlange inzet en betrokkenheid. Maarten van der Werff wordt herbenoemd.

En daarmee is het tijd geworden voor de borrel en diner op deze prachtige plek met uitzicht op het IJ.

Dorine van der Wind